Ana i├žeri─če atla

├ľnemli Antik Kentler

├ľnemli Antik Kentler

Antik kent planlar─▒ ve mimari ├Âzellikleri
Bu ├Ârnekler yerle┼čik hayata ge├žilmesiyle, hatta basit k├Ây ya┼čant─▒s─▒n─▒n ├Âtesinde karma┼č─▒k birer mekan ├Ârg├╝tlenmesinin ilk ├Ârneklerinin ortaya kondu─ču kentlerin in┼ča edilmesiyle birlikte uygarl─▒─č─▒n do─čmaya ba┼člad─▒─č─▒n─▒ bize anlat─▒yor. Antik Kentler, hem ortaya ├ž─▒km─▒┼č olan ilk yerle┼čimlerin, hem de daha sonraki d├Ânemlerin Yunan ve Roma Uygarl─▒klar─▒na ait yerle┼čimlerin mimari ve planlama ilkelerini olduk├ža detayl─▒ bir ┼čekilde inceliyor.
image
Magnesia ad Meandrum:Magnesia ad Meandrum, Aydin Ili, Germencik Il├žesi Ortaklar Bucagina bagli Tekin K├Ây sinirlari i├žinde Ortaklar-S├Âke karayolu ├╝zerinde yer almaktadir.
image
Magnesia'da ilk kazilar kisa s├╝reli bazi arastirmalardan sonra 1891 yilinda Berlin M├╝zesi adina Carl Humann tarafindan yapilmistir. 21 ay s├╝ren bu kazilarda tiyatro, Artemis tapinagi ve sunagi, Agora, Zeus tapinagi ve Prytaneion kismen ya da tamamen ortaya ├žikarilmistir. 1893 yilinda sona eren kazilardan yaklasik 100 yil sonra kazilara 1984 yilinda K├╝lt├╝r Bakanligi ve Ankara ├ťniversitesi adina yeniden baslanmistir.
Kent, kurulusunun anlatildigi efsaneye ve antik kaynaklara g├Âre Thessalia'dan gelen ve Magnetler olarak isimlendirilen bir kavim tarafindan kurulmustur. Magnetler, M.├ľ. 400 yillarinda kenti bug├╝nk├╝ yerinde, G├╝m├╝s├žay'in yaninda yeniden kurmuslardir. Helenistik D├Ânemde ├Ânce Seleukos, ardindan Bergama Kralligi'nin hakimiyetine giren Magnesia, Roma D├Âneminde ├Ânemini korumus, Bizans D├Âneminde piskoposluk merkezi olmustur.
Magnesia'nin zamanimizdaki ├╝n├╝, antik d├Ânem mimari Hermogenes'ten kaynaklanmaktadir. Antik D├Ânem yazari mimar Vitruvius Hermogenes’in oktagonal pseudodipteros tapinak pl├ónini uygulayan ilk mimar oldugunu ve Hermogenes'in bas yapitinin Magnesia'daki Artemis Leukophryene tapinagi oldugunu s├Âyler. Tapinak, Ion d├╝zeninde 8 x 15 s├╝tunlu olup 67,50 x 40 metreyi bulan boyutlariyla Anadolu'nun 4. b├╝y├╝k tapinagidir. Tapinagin ├Ân├╝nde “U” formlu pl├óniyla bir sunak bulunmaktadir. 100 yil ├Ânceki kazilardan sonra yeniden toprakla ├Ârt├╝len diger yapilarin basinda Agora ve Zeus tapinagi gelmektedir. 26.000 m² lik boyutu ile d├Âneminin en b├╝y├╝k ├žarsilari arasinda yer alan agoradaki Zeus tapinaginin cephesi bug├╝n Berlin Bergama M├╝zesinde sergilenmektedir. Magnesia'da bug├╝n g├Âr├╝lebilen diger yapilar Roma Imparatorluk d├Ânemi ve daha sonralarina aittir. Gymnasion, Hamam, Tiyatro ile Artemision arasinda yer alan Odeion, 25.000 kisilik Stadion, Theatron olarak adlandirilan, tiyatro pl├ónli bitmemis bir yapi, ├çarsi Bazilikasi, Latrina, Propylon ve Artemisionu da ├ževreleyen Bizans suru Magnesia'da bilinen diger yapilardir. 15. y├╝zyila ait enine pl├ónli ├çerkez Musa Camii ise ├Âren yerinin tek Isl├óm├« yapisidir.
Alinda:Aydin ─░line bagli, Karpuzlu ─░l├žesi  ├╝zerinde yer alan Alinda, ├Ânemli Karia kentlerinden biridir.
image
Hekatomnos'un kizi olan Ada, kardesi Pixodaros tarafindan Halikarnassos'tan kovulunca M.├ľ. 340'ta Alinda'ya ├žekilmis ve bu sehri kendisine baskent yapmistir.
Alinda'da bug├╝n de ayakta kalan en ├Ânemli yapi Agoradir. Akropol├╝n g├╝ney-bati eteginde Tiyatro yer alir. Akropolde yalniz pl├óni belli olacak durumda iki adet tapinak temeli yer almaktadir. G├Ârkemli sur duvarlarinin Ada d├Âneminde yapildigi sanilmaktadir. Karpuzlu'nun evleri arasinda Karia tipi l├óhitler, Alinda nekropol├╝n├╝n sehrin g├╝ney eteginde yogunlastiginin belgesidir.
Euromos:
S├Âke -Milas karayolu ├╝zerindedir.
image
1970'li yillarda T├╝rk uzmanlar tarafindan kazi ve onarim ├žalismalari baslatilmis ancak bitirilmeden etkinliklere son verilmistir.
Euromos M.├ľ. 2. y├╝zyildan itibaren eski belgelerde yer almaktadir. En ├Ânemli yapisi M.S. 2. y├╝zyilin ilk yarisinda insa edildigi sanilan Zeus Tapinagi’dir.
Nysa:
Aydin iline bagli Sultanhisar il├že merkezi sinirlari i├žinde yer alir.
image
1820-1840 yillarinda ├žesitli yabanci gezginler Nysa'ya gelmisler ve arastirmalar yapmislardir. 1900'l├╝ yillarin basinda Alman uzmanlar agora, tiyatro ve stadyumda, 1960'li ve 1980'li yillarda ise Izmir ve Aydin M├╝zeleri tarafindan tiyatroda mevzi kazi ├žalismalari y├╝r├╝t├╝lm├╝st├╝r. 1990 yilindan itibaren Ankara ├ťniversitesi uzmanlari tarafindan kazi ve onarim ├žalismalari s├╝rd├╝r├╝lmektedir.
Kent ile ilgili en ├Ânemli bilgileri yasaminin b├╝y├╝k b├Âl├╝m├╝n├╝ Nysa'da ge├žiren Strabon'dan almaktayiz. Strabon kentin iki b├Âl├╝mden olustugunu anlatmaktadir. Kent olasilikla M.├ľ. 3. y├╝zyilin ilk yarisinda Antiochos I tarafindan kurulmustur. Nysa Romalilar y├Ânetiminde sikke bastirmis ve Imparatorluk ├žaginda ├žok gelismistir. Kent Bizans d├Âneminde de isk├ón g├Ârm├╝st├╝r.
Sehri ikiye b├Âlen sel yataginin batisinda 70x165 m. boyutlarinda Roma ├žaginda yapilmis gymnasion yer almaktadir. Sel yataginin ├╝zerinde bir b├Âl├╝m├╝ son yillarda yapilan kazilarla a├žiga ├žikartilmis olan 44x192 m. boyutlarinda stadion yer alir. Kuzeyde Bizans yapi kalintisi ve ve Roma ├žaginda yapilmis ve Anadolu’daki en iyi korunmus k├╝t├╝phane yapisi bulunur. K├╝t├╝phanenin kuzeyinde ise sahne binasinda g├Âr├╝len kabartmalariyla ayri bir ├Âneme sahip olan tiyatro konumlanmistir. Sel yataginin dogusunda ise odeon ve M.S. 2. y├╝zyilin 2. yarisinda yapilmis ve g├╝n├╝m├╝ze degin ├žok iyi korunarak gelmis bouleuterion yer aliyor. Dikd├Ârtgen bir pl├óna sahip agoranin bir stoasi, son yillarda yapilan kazilarla g├╝n isigina ├žikartilmistir. Sehrin nekropol├╝ batida ufak bir yerlesme yeri olan Akharaka yolu ├╝zerinde bulunmaktadir.  
Alacah├Ây├╝k: Alacah├Ây├╝k, ├çorum'un 45 km. g├╝neyinde, Alaca il├žesinin 17 km. kuzeybatisinda yer almaktadir.
image
H├Ây├╝k, bilim alemine ilk kez 1835 yilinda W.C. Hamilton tarafindan tanitilmis, 1861 yilinda G. Perrot h├Ây├╝ge gelmis ve kapinin sag ve solundaki d├Ârt k├Âse kulenin pl├óni ile orthostatlardan birini a├žiga ├žikarmis, 1893 yilinda ise E. Chantre sfenkslerin arasindaki d├Ârt k├Âse dehlizi ve onun gerisindeki ikinci kapiyi ve kapinin s├Âvelerini ortaya ├žikarmistir. Daha sonra 1906 yilindan beri Bogazk├Ây'de ├žalisan H. Winckler, Makridi Bey ve Istanbul Arkeoloji M├╝zesi M├╝d├╝r├╝ Halil Ethem Bey'in teklifi ├╝zerine H├Ây├╝k'te arastirma yapmaya karar vermislerdir. H├Ây├╝kte ger├žek anlamda ilk sistemli kazilar, Cumhuriyet D├Âneminde Atat├╝rk tarafindan baslatilmis ve 1983 yilina kadar s├╝rd├╝r├╝lm├╝st├╝r. Bu tarihten itibaren ara verilen kazilara Ankara ├ťniversitesi uzmanlari tarafindan 1997 yilinda tekrar baslanmistir.
Yapilan arastirma ve kazilar sonucunda Kalkolitik ├çagdan g├╝n├╝m├╝ze kadar kesintisiz olarak isk├óna sahne olan h├Ây├╝kte 4 k├╝lt├╝r kati tespit edilmistir. Kalkolitik, Eski Tun├ž, Hitit ve Frig d├Ânemlerini kapsayan bu katlar kendi aralarinda 15 ayri mimar├« tabakaya ayrilmaktadir. Buna g├Âre; Kalkolitik ├çag (M.├ľ. 4000-3000) ana toprak ├╝zerine 15-9 tabakada; Eski Tun├ž ├çagi (M.├ľ. 3000-2000) 8-5 tabakada; Hitit ├çagi (M.├ľ. 1800-1200) 4-2 tabakada; Frig ├çagi (M.├ľ. 750'den itibaren) 1. tabakada yer almaktadir. Alacah├Ây├╝k'├╝n su an g├Âr├╝lebilir kismini olusturan Hitit tabakalari ├╝├ž yapi katindan olusmaktadir. Bu d├Ânemde, 250 m. ├žapinda daireye yakin sekildeki h├Ây├╝g├╝n kenarinda bir savunma sistemi olusturulmus olup, savunma sistemi ├╝zerinde sehre girisi saglayan iki ana kapinin varligi tespit edilmistir. Bunlardan biri g├╝neydogudaki sfenksli kapi, digeri h├Ây├╝g├╝n batisindaki kapidir.
Efes:
Izmir ili Sel├žuk il├žesi sinirlari i├žindedir.
image
Kazi ve onarim ├žalismalarini s├╝rd├╝ren Avusturyalilarin Efes'teki kazilari ilk olarak 1895 yilinda Otto Benndorf tarafindan baslatilmistir. Avusturya Arkeoloji Enstit├╝s├╝n├╝n 1. ve 2. D├╝nya Savaslari sirasinda kesintiye ugrayan ├žalismalari 1954 yilindan sonra araliksiz devam etmistir. Efes'te Avusturya Arkeoloji Enstit├╝s├╝n├╝n ├žalismalarinin yani sira 1954 yilindan itibaren Efes M├╝zesi de K├╝lt├╝r Bakanligi adina kazi, restorasyon ve d├╝zenleme ├žalismalarini s├╝rd├╝rmektedir.
Antik Efes kentinin ilk kurulusu M.├ľ. 6000 yillarina, Neolitik D├Âneme kadar inmektedir. M.├ľ. 1050 yillarinda Yunanistan'dan gelen g├Â├žmenlerin de yasamaya basladigi liman kenti Efes, M.├ľ. 560 yilinda Artemis Tapinagi ├ževresine tasinmistir. Bug├╝nk├╝ kent ise, B├╝y├╝k Iskender'in generallerinden Lysimakhos tarafindan M.├ľ. 300 yillarinda kurulmustur. Helenistik ve Roma ├žaglarinda en g├Ârkemli d├Ânemlerini yasayan Efes, Asya eyaletinin baskenti ve en b├╝y├╝k liman kenti olarak 200.000 kisilik n├╝fusa sahipti. Anadolu'nun eski anatanri├ža (Kybele) gelenegine dayali Artemis k├╝lt├╝n├╝n en b├╝y├╝k tapinagi da Efes'te yer alir. Bu tapinak d├╝nyanin yedi harikasindan biri olarak kabul edilir.
Efes’in diger ├Ânemli yapilari arasinda Vedius Gymnasionu, Stadion (M.S. 60), Liman Hamami (M.S. 1. y├╝zyil 2. yarisi), Limana ulasan Arkadiane, Efes’in en g├Ârkemli yapisi olan ve 24.000 kisilik kapasitesi bulunan Tiyatro, 1980’li yillarda t├╝m├╝yle onarilan Celsus Kitapligi (M.S. 110), Ticari Agora, Skolastika Hamamlari, Serapis Tapinagi, Trajan ├çesmesi, Hadrian Tapinagi, Domitian Tapinagi, Devlet Agorasi ve Odeon bulunmaktadir. Efes’in bir diger ├Âzelligi, Roma ├žagina ait olan yama├ž evlerdir. D├Âneminin konut dokusunu ve mimar├«sini t├╝m ├Âzellikleriyle veren bu yapilar ayrica fresk ve mozaikleri ile de ├╝nl├╝d├╝r. Teras evlerin bir b├Âl├╝m├╝ 1990’li yillarin sonunda Avusturyali uzmanlar tarafindan tasarlanan ├žagdas bir ├╝st ├Ârt├╝yle koruma altina alinmistir.
Priene:
Aydin ili G├╝ll├╝bah├že beldesi yakinindadir.
image
Priene’de Alman Arkeoloji Enstit├╝s├╝ tarafindan kazi ve arastirma ├žalismalari y├╝r├╝t├╝lmektedir. Varligi M.├ľ. 2. bin yilina kadar uzanan sehrin ilk kurulusu hakkindaki bilgilerimiz h├ólen varsayimlara dayanmaktadir. Helenistik d├Ânem boyunca sehir Ptolemaic ve Seleucid Kralliklarinin ve Pergamum Kralligi’nin y├Ânetimi altina girdi. M.├ľ. 133’de Pergamum Krali II. Attalus’un ├Âl├╝m├╝nden sonra topraklari kendi istegiyle Roma’ya eklendi ve b├Âylelikle Priene Roma egemenligine altina girdi. Bizans d├Âneminde sehir piskoposluktu. Bulgular Imparatorlugun ├ž├Âk├╝s├╝ne kadar yerlesimin devam ettigini kanitlamaktadir. Bu d├Ânemin sonunda ise, Priene tamamen terk edilmistir.
Priene eski sehir pl├ónlamaciliginin en g├╝zel ├Ârnegidir. Sehir, Miletli mimar Hippodamus tarafindan gelistirilen “grid sistemi” ile insa edilmistir. Genellikle 3,5 metre genislikte olan sehrin yan sokaklari arazinin egimli olmasi sebebiyle merdivenlidir. Resmi ve halka a├žik diger binalar ├žogunlukla bir blogun tamamini kapsamaktadir ve sehir merkezinde yer alir. Bunlar arasinda olduk├ža korunmus olarak g├╝n├╝m├╝ze kadar gelen Athena Tapinagi (M.├ľ. 4. y├╝zyil), Tiyatro, Agora, Zeus Olympos Tapinagi, Bouleuterion (M.├ľ. 150), 2 Gymnasion ve Demeter kutsal alani bulunmaktadir. Sehrin, biri batida diger ikisi doguda olmak ├╝zere ├╝├ž kapisi vardir. Priene’nin ana giris kapisi olan “Dogu Kapisi”, tasli kaldirimdan yapilmis uzun bir yokus yoldan sonra ulasilabilen Tiyatro sokaginin kuzey dogusunda yer alir.
Miletus (Milet): Milet, Aydin ili, S├Âke il├žesi sinirlari i├žerisinde S├Âke’ye 30 km. uzaklikta ve Akk├Ây yakinlarindadir.
image
Milet’te ilk kazilar 1899’da Th. Wiegand tarafindan baslatilmis ve 1938’e kadar devam etmistir. Ikinci D├╝nya Savasindan sonra tekrar baslatilan ├žalismalar h├ólen kazi ve onarimlarlarla Alman uzmanlar tarafindan s├╝rd├╝r├╝lmektedir.
M.├ľ. 38’de sehir, Roma imparatorlarinin ├Âzel ilgisiyle ├Âzerkligini elde etti. B├Âylece Milet Iyon sehirleri arasinda metropol d├╝zeyine ulasti. M.S. 3. y├╝zyildan baslayarak, bu parlak d├Ânem yavas yavas k├Ât├╝ye gitmeye basladi. Sehir, limanlar al├╝vyonla dolduk├ža, etrafi batakliga d├Ând├╝k├že ve sitma tehlikeli boyutlara ulastik├ža terk edilmeye baslandi. Bizans d├Âneminde, sehrin sinirlari olduk├ža daralmisti ve binalar tiyatronun ├ževresinde toplanmisti. Duvarlar yeniden insa edildi ve bazi binalar restore edildi. M.S. 6. y├╝zyilda ilerlemek i├žin yapilan ├žabalar ise uzun s├╝rmedi.
Milet kurulusunda bir liman kenti olmakla beraber, B├╝y├╝k Menderes nehrinin getirdigi al├╝vyonlarla liman dolduruldugu i├žin bug├╝n denizden i├žeride bulunmaktadir. Kentte izgara pl├ón uygulanmis ve yapilar bu pl├ónin ├Âng├Ârd├╝g├╝ bi├žimde konumlanmislardir. Kentte bulunan yapilar arasinda 15.000 kisilik kapasitesi olan ve son yillarda onarilmaya baslanan Roma ├žagi yapisi Tiyatro, M.S. 1. y├╝zyilda insa edilmis Roma Hamamlari, ana dini merkez olan Delphinion, Kuzey Agora, M.S. 1. y├╝zyila ait Ionik Stoa, Capito hamamlari, Gymnasium, 2. y├╝zyilda insa edilen Bouleterion, 164x196 m. boyutlarindaki G├╝ney Agora, M.S. 2. y├╝zyilda yapilan Faustina Hamami ├Ânem kazanir.
Didyma (Didim):Aydin ilinin S├Âke il├žesi, Yeni Hisar k├Ây├╝ sinirlari i├žerisinde yeralan Didyma, Apollon Tapinagi ile ├╝nl├╝d├╝r.
image
Didyma’daki ilk kazilar 1858’de Ingilizler tarafindan Newton’un baskanliginda yapilmis. 1905’te Th. Weigand y├Ânetiminde baslatilan kazilar sistemli temellere dayandirilarak 1937’ye kadar s├╝rd├╝r├╝lm├╝st├╝r. Bu d├Ânemde tapinagin b├╝y├╝k bir kismi ortaya ├žikmistir. Kazi ve arastirma ├žalismalari Alman uzmanlar tarafindan h├ólen s├╝rd├╝r├╝lmektedir.
Didymaion, Miletus’a bagli bir k├óhinin ikamet yeri ve mabet olarak bilinir. Son kazilardan Didyma’nin sadece bir k├óhinin ikametg├óhi degil, ayni zamanda yogun bir yerlesim yeri oldugu da anlasilmistir. Arkaik tapinagin yapimina M.├ľ. 6. y├╝zyilin ortalarinda baslanildigina ve yapiminin ayni y├╝zyilin sonlarinda tamamlanildigina inanilir. Helenistik tapinagin yapimina, B├╝y├╝k Iskender’in Perslere karsi elde ettigi zaferden sonra baslanilmistir. Ancak, kalintilardan bu Helenistik tapinagin yapiminin tamamlanmadigi anlasilmaktadir.
Sardes:Manisa ili, Salihli il├žesi, Sartmustafa beldesindedir.
image
Birinci D├╝nya Savasi ├Âncesinde baslatilan Sardes kazilari, 1958 yilindan bu yana Harvard ve Cornell ├╝niversiteleri ile Amerikan Dogu Bilimleri Arastirma Enstit├╝s├╝n├╝n ortak katilimlari ile araliksiz devam etmektedir.
Lydia Kralligi'nin baskenti olan Sardes kenti, M.├ľ. 6. y├╝zyilda Perslerin Lydia Kralligi'na son vermelerinden sonra bir Pers satraplik merkezi h├óline gelmistir. M.├ľ. 334’de Iskender tarafindan alinan kent, M.├ľ. 2. y├╝zyilda Bergama Kralligi, daha sonra da Roma Imparatorlugu y├Ânetimine girdi. Helenistik ve Roma D├Âneminde de ├Ânemini koruyan, Bizans D├Âneminde ├Ânemli bir piskoposluk merkezi h├óline gelen kent, Sart kasabasi ile adini g├╝n├╝m├╝zde de yasatmaktadir.
Sardes’te bulunan yapilar arasinda en ├Ânemlisi, 3 degisik asamada yapilmis olan Artemis Tapinagi’dir. M.S. 150’li yillarda son seklini almis olan yapi, g├╝n├╝m├╝ze degin olduk├ža korunmus olarak gelmistir. Diger yapilar arasinda Sinagog (M.S. 3. y├╝zyil), Gymnasium (M.S. 3. y├╝zyil), Tiyatro, Kilise ve Hamamlar bulunmaktadir.
Myra:
Myra, Antalya'nin Kale (Demre) il├že merkezinin hemen kuzeyinde konumlanmistir.
image
Aziz Nicholaos'in piskoposluk yaptigi ve bu nedenle t├╝m Orta ├çag boyunca ├╝n├╝n├╝ s├╝rd├╝ren Myra ├Ânemli bir Lykia kenti olup ismi “Y├╝ce Ana Tanri├žasinin yeri” anlamina gelmektedir. Antik kaynaklarin M.├ľ. 1. y├╝zyildan itibaren Myra'dan bahsetmelerine ragmen, kaya mezarlarindan ve bastiklari sikkelerden, sehrin en az M.├ľ. 5. y├╝zyilda varoldugu anlasilmaktadir. Lykia Birligi'nin metropolisi olan Myra M.S. 2. y├╝zyilda b├╝y├╝k bir gelisme g├Âstermis ve bir├žok yapi yapilmistir.
Tiyatronun yaslandigi yama├ž ├╝zerindeki akropolde fazla bir sey kalmamistir. Roma Devrinden kalma sehir surlarinda yer yer Helenistik Devirden kalma ve hatta M.├ľ. 5. y├╝zyila ait olan duvar kalintilari bulunmaktadir. Tiyatronun yakininda sehre dogru giderken, yolun sonunda hamam veya bazilika olabilecek ge├ž devir kalintilari g├Âr├╝lmektedir. Myra'nin g├Ârkemli tiyatrosu olduk├ža saglam olarak g├╝n├╝m├╝ze kadar gelebilmistir. Arkasindaki dik dagin yamacinda kurulan tiyatronun caveasi b├╝y├╝k ├Âl├ž├╝de kayalara oyulmustur. Tiyatro daha sonralari arena olarak da kullanilmis, bu nedenle bazi d├╝zenlemeler yapilmistir. Kaya mezarlariyla ├╝nl├╝ Myra'da mezarlar hemen tiyatronun ├╝zerinde ve dogu taraftaki nehir nekropol├╝ denilen yerde olmak ├╝zere iki yerde toplanmistir.
Phaselis: Phaselis Antalya’dan Finike’ye giden yolun 35. km’sinde yer alir.
image
1980'li yillardan itibaren Ankara ├ťniversitesi ve Antalya M├╝ze M├╝d├╝rl├╝g├╝ uzmanlarinca kazi ve onarim ├žalismalari yapilmistir.
Iskender'in ├Âl├╝m├╝nden sonra kent, M.├ľ. 309'dan 197'ye kadar Misir'daki Ptolemaioslar tarafindan y├Ânetilmis, M.├ľ. 190'dan 160 yilina kadar Rodoslularin egemenliginde kalmis, M.├ľ. 160 yilindan sonra da Roma'nin egemenligi altinda Lykia Birligi'ne girmistir. M.├ľ. 42 yilinda Brutus, sehri Roma'ya baglamistir. Bizans ├çaginda ise Phaselis, Piskoposluk Merkezi olmustur.
Sehrin esas kalintilari asker├« liman ile g├╝ney limani birbirine baglayan ana caddenin iki yaninda bulunmaktadir. 125 m uzunlukta 20-25 m genislikteki ana caddenin her iki yaninda ├╝├žer basamakla ├žikilan kaldirimlar bulunur. Cadde ortalarda bir meydan olusturduktan sonra g├╝ney limanina ulasir. D├╝zg├╝n tasla d├Âsenen bu caddenin altinda kanalizasyon ve drenaj sistemi vardir. Kentin yapilari arasinda Domitian Agorasi, Ge├ž Agora, Hadrian Kapisi, Tiyatro, su kemerleri ve tapinak kalintilari bulunmaktadir.
Arykanda: Arykanda ├Ârenyeri Elmali - Finike karayolu ├╝zerinde Finike'den 30 km uzakliktaki Arif K├Ây├╝'n├╝n Aykiri├žay Mahallesi yakinindadir.
image
Kentte 1971 yilindan bu yana T├╝rk uzmanlar tarafindan kazi ve onarim ├žalismalari s├╝rd├╝r├╝lmektedir.
Ele ge├žen eserlerden Arykanda'nin varligi, M.├ľ. 5. y├╝zyila kadar ├žikabilmektedir. Yerli bir sehir ismi olan Arykanda'nin diger Lykia sehirleri gibi M.├ľ. V. y├╝zyilda Pers egemenligi altinda oldugu, daha sonra M.├ľ. 333'de Iskender'in, Ptolemaioslarin, ondan sonra da Seleukoslarin eline ge├žtigi g├Âr├╝lmektedir. Arykanda M.├ľ. 43’ten sonra Roma'ya baglanmistir. Bizans D├Ânemini de yasayan sehrin o d├Ânemde adi Akalanda olmus, sehir M.S. 19. y├╝zyila kadar yasantisini s├╝rd├╝rebilmistir.
Arykanda harabeleri genis bir alana yayilmis olan Aykiri├žay kaynagindan baslayarak Sahinkaya dibine kadar gelmekte, burada teraslar ├╝zerinde yogunluk kazanmaktadir. Sahinkaya dibindeki bu teraslarin en ├╝st├╝nde, tek tarafli oturma yerine sahip normal ├Âl├ž├╝lerin yari b├╝y├╝kl├╝g├╝nde bir Stadion bulunmaktadir. Stadionun ortasinda bulunan ve bir merdivenle inilen asagi terasta Arykanda'nin ├žok iyi korunabilmis tiyatrosu vardir. Tiyatro ve Agoranin batisinda, yukari terasta, Bouleuterion kalintilari yer alir. Bouleterion ile Agora arasinda k├╝├ž├╝k hamam yikintilari ve ├žesme kalintisi bulunur. Agoranin asagisinda b├╝y├╝k bir hamamin kalintilari g├Âr├╝lmektedir.
Pisidia Antiokheiasi (Yalva├ž): Antiokheia'nin Isparta iline bagli Yalva├ž il├žesinin yaklasik 1 km. kuzeyinde ve Sultan Daglari'nin g├╝ney yama├žlari boyunca uzanan verimli arazide kurulmus bir Pisidia kentidir.
image
Antiokheia'da son yillarda Yalva├ž M├╝ze M├╝d├╝rl├╝g├╝ tarafindan kazi ├žalismalari s├╝rd├╝r├╝lmektedir.
Antiokheia da Apollonia gibi bir Seleukos kolonisidir; fakat kesin kurulus tarihi bilinmemektedir. Antiokheia, M.S. 3. y├╝zyilin hemen sonunda kurulan genisletilmis Pisidia eyaletinin metropolisi olmustur. Kilise kayitlarindan anladigimiza g├Âre, kent Bizans Devrinde de ├Ânemini korumustur.
Arazinin dogal durumundan azami yararlanarak Antiokheia'da izgara sehir pl├óninin ustaca uygulanmasi ilgi ├žekicidir. Antik kentin ayakta kalmis yapilari pek azdir. Bunlar genellikle temel kalintilari h├ólindedir. Kentin iki ana meydani sehrin dogusunda ve odak merkezinde idi. Bunlardan birincisi Augustus Tapinagi ├Ân├╝ndeki ayni adla anilan meydan, ikincisi bu meydanin batisinda yer alan Tiberius alanidir. Bu iki meydan arasinda enlemesine yerlestirilen Propylon yer almaktadir. Diger ├╝├ž├╝nc├╝ bir meydan ise, Nymphaeumun ├Ân├╝nde bulunmaktadir. Kentin kuzeyinde, Roma Hamami-palaestra ve Nymphaeum yer alir. Dogudaki tepenin yama├žlarinda Augustus Tapinagi ve alani, Propylon, Tiberus alani; onun batisinda ise s├╝tunlu cadde yer almaktadir. S├╝tunlu caddenin kuzeybatisinda Bouleuterion, bunun g├╝neybatisinda ise Tiyatro bulunmaktadir. Tiyatronun kuzeyinde k├╝├ž├╝k kilise vardir. Sehrin batisinda Anadolu'nun en eski kiliselerinden birinin (St. Paul) kalintilari g├╝n├╝m├╝ze kadar ulasmistir.
Perge: Pamphylia’nin ├Ânde gelen sehirlerinden biri olan Perge, Antalya-Alanya yolu ├╝zerinde, Antalya’ya 20 km. uzaklikta Kestros (Aksu) Nehri’nin 4 kilometre batisinda iki tepe arasindaki genis bir ovanin ├╝zerinde kurulmustur.
image
Perge’de kazi ve onarim ├žalismalari T├╝rk uzmanlar tarafindan 1946’dan beri s├╝rd├╝r├╝lmektedir.
Strabo’ya g├Âre, sehir Truva Savasi’ndan sonra Argos’tan gelen koloniciler tarafindan kurulmustur. Kent M.├ľ. 333’te hi├ž direnmeden Iskender’e teslim olmus, Iskender’in ├Âl├╝m├╝nden sonra, Seleucid egemenligi altina girmistir. Yaklasik olarak M.├ľ. 133’te Pergamum Kralligi Roma’ya devredildiginde Perge, tam bagimsiz olmustur. Imparatorluk d├Âneminin baslangicindan itibaren, M.S. 2.-3. y├╝zyillarda sehir Pamphylia’nin en g├Ârkemli sehirlerinden biri h├óline gelmistir. D├Ârd├╝nc├╝ y├╝zyilin ilk yarisinda, B├╝y├╝k Konstantin (324 - 337) kralligi sirasinda, Hristiyanligin Roma Imparatorlugu’nun resmi dini olmasiyla birlikte, Perge, Hristiyanligin ├Ânemli merkezlerinden biri olmustur.
Antik kente giristeki ilk yapi, Kocabelen Tepesi’nin g├╝ney eteklerine insa edilmis tiyatrodur. Toplam 13.000 kisilik tiyatro 42 oturma sirasindan olusur. Tiyatrodan sehre giden asfalt yolun saginda eski ├žaglardan g├╝n├╝m├╝ze kalan en iyi korunmus stadyumlardan biri vardir (M.S. 2. y├╝zyil). Altinda yetmis tonozlu oda bulunan 34x334 metre ├Âl├ž├╝lerindeki bu b├╝y├╝k dikd├Ârtgen yapi, kuzey ucunda at nali seklindedir ve 12.000 kisilik oturma kapasitesi vardir. Surlardan antik kente giriste Perge’nin en g├Ârkemli yapisi olan Helenistik giris kapisi yer alir. Tarihi M.├ľ. 3. y├╝zyila uzanan ve arkasinda at nali seklinde bir avlu olan iki kuleden olusan bu kapi, ├žagin savunma stratejisine uygun olarak tasarlanmistir. 650 metrekarelik Agora, Helenistik giris kapisinin dogusunda yer alir. Kuzeyden g├╝neye sehir merkezi boyunca, restorasyon ├žalismalari h├ólen s├╝ren 250 m uzunlugunda s├╝tunlu bir cadde, Akropolisin yakininda bulunan Demetrios-Apollonios Zafer Takinin altindan ge├žerek uzanmakta ve dogudan g├╝neye inen bir baska cadde ile kesismektedir. Her iki kenarinda s├╝tunlu portik ve d├╝kkanlarin yer aldigi caddenin en ilgi ├žekici yani yolu ortadan b├Âlen su kanallaridir. Ana yol, Akropolisin ayaginda M.S. 2. y├╝zyilda insa edilen bir baska Nymphaeumda (anit ├žesme) son bulur. Iki katli yapinin zengin cephe mimar├«si ve sayisiz heykelleri, yapiyi Perge’nin en dikkat ├žekici anitlarindan biri yapar.
Iasos:
S├Âke-Milas yolundan ayrilan 18 km.lik bir yolla ulasilan Kiyikislacik beldesindedir.
image
Italyan uzmanlar tarafindan 1960 yilindan bu yana kazi ve onarim ├žalismalari s├╝rd├╝r├╝lmektedir.
Argos'tan gelen koloniciler tarafindan kuruldugu s├Âylenir. Kent tanrilari Apollo ve Artemis’tir. Helenistik d├Ânemde ├Ânem kazanmistir.
Denize dogru uzayan bir yarimadanin berzahinda ve ├╝zerinde kurulmus olan Iasos'un yapilari arasinda olduk├ža iyi korunmus durumdaki Tiyatro, Bazilika, Roma Agorasi, Bouleuterion, Artemis ve Imparator Commodus'a ithaf edilen Stoa (M.S. 2. y├╝zyil), Demeter ve Kore kutsal alani, ├žesitli d├Ânemlerden kalan kale ve sur duvarlari, Gymnasion, su yollari ve kentin konut dokusuna iliskin kalintilar yer alir.
Aspendos: Antalya-Alanya arasinda, Antalya’ya 45 km. uzaklikta K├Âpr├╝├žay (Eurymedon) Nehri’nin yaninda kurulmus olan Aspendos, tiyatrosuyla d├╝nyaca taninmaktadir.
image
Sehrin Truva Savasi’ndan sonra Pamphylia’ya gelen Argive kolonicileri tarafindan kuruldugu s├Âylenir. Aspendos eski ├žaglarda politik bir g├╝├ž olarak ├Ânemli rol oynamamistir ve kolonilesme d├Âneminden sonra bir s├╝re Likya egemenligi altinda kalmistir. B├╝y├╝k Iskender Perge’yi ele ge├žirdikten sonra M.├ľ. 333’te Aspendos’a girmis, Iskender’in ├Âl├╝m├╝nden M.├ľ. 133’e kadar Pergamum Kralligi’nin eline ge├žmistir. Aspendos diger Pamphylia sehirleri gibi en parlak d├Ânemine M.S. 2.-3. y├╝zyillarda ulasmis ve yapilarin b├╝y├╝k b├Âl├╝m├╝ bu ├žagda yapilmistir. 13. y├╝zyilin basindan itibaren, Aspendos, Sel├žuklu T├╝rklerinin yerlesimlerinin izlerini tasimaya baslar. ├ľzellikle I. Alaeddin Keykubat’in h├╝k├╝mdarligi sirasinda tiyatro, Sel├žuklu tarzinda zarif ├žinilerle s├╝slenmis ve saray olarak kullanilmistir.
Kente gelen yolun sonunda en g├Ârkemli ve en eksiksiz Roma tiyatrosu ├Ârnegi ile karsilasilir (M.S. 2. y├╝zyil). Caeva yarim daire seklindedir ve genis bir diazoma ile ikiye b├Âl├╝nm├╝st├╝r. Yukarda 21, asagida 20 oturma sirasi vardir. Tiyatronun 10.000 - 12.000 kisilik oturma kapasitesine sahip oldugu s├Âylenebilir. Son yillarda d├╝zenlenen etkinliklerde tiyatroya 20.000 seyircinin alinabildigi g├Âr├╝lm├╝st├╝r. Aspendos’un baslica diger kalintilari tiyatronun batisinda yeralan Akropolisin yukarisindadir. Tiyatronun yanindan baslayan bir patikadan ulasilan Akropoliste karsilasilan ilk yapi, 27x105 metre ├Âl├ž├╝lerindeki Bazilikadir. Bazilikanin g├╝neyinde agora vardir. Agoranin kuzeyinde, bug├╝n sadece ├Ân duvari ayakta duran Nymphaeum ve onun arkasinda bir Bouleterion ya da Odeon olarak kullanilan bir yapi daha bulunmaktadir. Aspendos’un g├Âzden ka├žirilmamasi gereken bir diger kalintisi da su kemerleridir. Su, kaynagindan 15 metre y├╝ksekligindeki kemerlerin ├╝zerinde, oyulmus tas bloklardan olusan bir kanal araciligiyla sehre getirilirdi.
Anavarza: Roma Imparatorlugu d├Âneminde Caesarea ad Anabarsum olarak anilan yer, Adana Ili Kozan Il├žesi'nin 28 km. g├╝neyindedir. Antik sehir duvarlarinin hemen disina kurulmus k├╝├ž├╝k k├Ây├╝n ismi Dilekkaya’dir.
image
Kentin Roma Imparatorluk Devri ├Âncesi tarihi hakkinda hemen hemen hi├žbir bilgimiz yoktur. Anavarza Roma Imparatorluk Devrinin ilk iki y├╝zyili boyunca b├╝y├╝k bir varlik g├Âstermemistir. M.S. 204-205 yillarinda Kilikya, Isauria ve Likaonia eyaletlerinin metropolisi olmustur. 525 yilindaki b├╝y├╝k depremden zarar g├Âren kent Imparator Iustinianus tarafindan onartilarak Iustiniopolis adini almistir.
Anavarza’ da; 1500 metre uzunlugunda 20 bur├žlu sur, d├Ârt giris, s├╝tunlu yol, hamam ve kilise kalintisi vardir. Sur disindaki tiyatro ve stadyum, su yollari, kaya mezarlari; kentin batisindaki nekropolleri yararak a├žilmis olan antik yol; korunmus havuzlu mozaikler (M.S. 3. yy.a ait deniz tanri├žasi Thetis mozaigi), Adana b├Âlgesinde tek ├Ârnek olan 3 girisli zafer taki ve ovanin ortasinda bir ada gibi y├╝kselen tepe ├╝zerindeki Orta ├çag kalesi ├Ânemli eserlerdir. Kuzey-g├╝ney s├╝tunlu cadde ├╝├ž g├Âzl├╝ takla baslar. Anavarza'nin ge├žmiste karsilastigi bir├žok deprem y├╝z├╝nden, zafer taki ancak kismen g├╝n├╝m├╝ze gelebilmistir.
Anavarza’da h├ólen bir kazi ve onarim ├žalismasi yapilmamaktadir.
Side: Eski Pamphylia’nin en genis limani olan Side, Antalya-Alanya yolunun 70. km’sinde denize dogru kuzey-g├╝ney y├Ân├╝nde uzanan k├╝├ž├╝k bir yarim adanin ├╝zerinde kurulmustur.
image
Side, 1947’den beri T├╝rk uzmanlar tarafindan kazilmistir. Halen kazi yapilmamakta, ancak, s├╝tunlu cadde, b├╝y├╝k hamam, liman hamami ve tiyatroda onarim ├žalismalari s├╝rd├╝r├╝lmektedir.
Bati Anadolu’daki Aeolia’da bulunan Kyme’den g├Â├ženler tarafindan kurulmustur. B├╝y├╝k olasilikla, bu kolonilesme M.├ľ. 7. y├╝zyilda olmustur. Side, karada ve deniz tarafinda g├╝├žl├╝ surlara sahip olmasina ragmen M.S. 333’te herhangi bir savasa girmeden B├╝y├╝k Iskender’e teslim oldu. Iskender’in ├Âl├╝m├╝nden sonra, uzunca bir s├╝re Ptolemaic ve Seleucid Imparatorluklarinin egemenligi altinda kalmistir. Roma y├Ânetiminde, ├Âzellikle ikinci ve ├╝├ž├╝nc├╝ y├╝zyillarda b├Âlge valisinin ve idar├« personelinin merkez├« bir metropol h├óline gelen Side, ikinci bir altin ├žag yasamistir.
Karadan ve denizden gelen tehlikelere karsi korunmak i├žin Side, d├Ârt taraftan y├╝ksek surlarla ├ževrilmistir. Deniz surlari olduk├ža degisiklige ugramistir. Buna karsin kara surlari ve bu surlarin kulelerinin t├╝m├╝ ayaktadir. S├╝tunlu ana cadde kuzeydogu kapisindan baslar ve neredeyse tamamen d├╝z bir ├žizgi halinde yarimadanin bati ucu boyunca uzanir. Bug├╝n b├╝y├╝k bir b├Âl├╝m├╝ modern yerlesmenin altinda kalan bu cadde boyunca sehrin baslica resmi binalari ve meydanlari yer alir. Sehir surlarinin disinda Nymphaeum, ana caddenin kenarinda ise Agora yer alir. Agoranin g├╝neybati k├Âsesindeki kubbeli yapi, sehrin latrinasi olarak hizmet vermistir. Bu agora; g├╝ney kenari boyunca uzanan bir cadde ile ikinci agoraya, devlet agorasina baglanir. G├╝n├╝m├╝zde m├╝ze olarak kullanilan agoranin hamami M.S. 5. y├╝zyila ait bes mek├ónli bir Bizans yapisidir. Tiyatro, pl├óni ve yapi tipi ile Anadolu’da mevcut bulunan tek ├Ârnektir. M.S. 2. y├╝zyilda Helenistik temeller ├╝zerine insa edilmistir. 16-17 bin kisilik kapasiteye sahip olan bu tiyatro Pamphylia b├Âlgesinin en b├╝y├╝k tiyatrosudur. Side’de bulunan Apollon ve Athena tapinaklari, M.S. 2. y├╝zyilin ortalarinda yapilmistir. M.S. 5. y├╝zyilda bu tapinaklarin ├Ân├╝nde genis bir bazilika insa edilmis ve tapinaklar bazilikanin atriumunun (avlusunun) i├žine alinmistir. Apollo Tapinagi’nin restorasyon ├žalismalari tamamlanmistir. M.S. 3. y├╝zyilda yapilan B├╝y├╝k Hamam ve Liman Hamami, bug├╝nk├╝ yeni dokunun arasinda kalmistir.
Side’de sehir surlarinin disinda nekropol alanlari yer alir. Nekropollerde, kare basit oyuklar, l├óhitler ya da yapi niteliginde bir ├žok mezar yapisi g├Âr├╝lebilir.
Pergamon: Izmir ili, Bergama il├že merkezindedir.
image
1878-1886 yillarinda Carl Humann baskanliginda ilk kazi ├žalismalari yapilmis, 1900- 1913 yillarinda W. D├Ârpfeld ve H. Hepding, 1927-1936 yillarinda Theodor Wiegand ├žalismalari s├╝rd├╝rm├╝st├╝r. 1957 yilindan bu yana Alman uzmanlar tarafindan kazi, onarim ve ├ževre d├╝zenleme ├žalismalari devam ettirilmektedir.
M.├ľ. 6. y├╝zyildan beri varligi bilinen Pergamon M.├ľ. 3. ve 2. y├╝zyillarda Helenistik D├Ânemin ├Âzellikle k├╝lt├╝rel bakimdan en parlak merkezlerinden biri oldu. M.├ľ. 133'de Pergamon Kralligi sona erdi ve kent Roma hakimiyetine girdi. Kent Bizans d├Âneminde de ├Ânemini yitirmedi ve yeni bir duvarla ├ževrildi. 14. y├╝zyilda T├╝rk topraklarina katildi.
Pergamon bir tepe ├╝zerinde konumlanmis Akropol ve Orta sehirle, Selinus ├çayi’nin batisinda ve g├╝neyinde konumlanmis Roma D├Ânemi Stadiumu, Amfitiyatrosu ve Tiyatrosu ile Serapis Tapinagi’ndan olusmustur. Akropolde Heroon (M.├ľ. 2. y├╝zyil), Athena Kutsal Alani, Athena Tapinagi (M.├ľ. 2. y├╝zyil), Attalos I ve Eumenes II'nin saraylari, M.S. 2. y├╝zyilda insa edilmis ve g├╝n├╝m├╝zde kismen onarilmis olan Trajaneum, Tiyatro (M.├ľ. 3. y├╝zyil), Dionysus Tapinagi, Zeus Altari, Agora (M.├ľ. 3. y├╝zyil) bulunur. Orta sehirde ise Hera Tapinagi ve Kutsal Alani, Demeter Kutsal Alani, ├ťst Gymnasion ve Alt Gymnasion gibi yapilar yer almaktadir.
Aizanoi: K├╝tahya sehir merkezine 57 km. uzaklikta ├çavdarhisar il├žesindedir.
image
Aizanoi 1824 yilinda Avrupali gezginlerce yeniden kesfedilmis ve 1830/40'li yillarda incelenmis ve tanimlanmistir. 1926 yilinda M. Schede ve D. Krecker baskanliginda Alman Arkeoloji Enstit├╝s├╝n├╝n kazilari baslamistir. 1970’te tekrar baslayan ├žalismalar h├ólen s├╝rd├╝r├╝lmektedir.
Antik d├Ânemde Penkalas denilen Koca├žay'in her iki yakasinda, Aizanoi'den g├╝n├╝m├╝ze kalan yapi kalintilarinin b├╝y├╝k bir kismi Roma Imparatorluk D├Ânemi eserleridir. Antik d├Ânemde iki yakayi birbirine baglayan d├Ârt k├Âpr├╝den ikisi bug├╝n bile ge├žise hizmet etmektedir. Zeus Tapinagi’nin yapimina M.S. 2. y├╝zyilin 2. ├žeyreginde baslanmistir. Yapinin altindaki alt yapinin daha ├Ânceki arastirmalarda Aizanoi'de Meter Steunene adiyla tapinilan Anadolu'nun Tanri├ža Kybele'sinin k├╝lt yeri oldugu d├╝s├╝n├╝lmektedir. Agora (M.S. 2. y├╝zyil), ├Ân├╝nde s├╝tunlu avlusu ve zengin s├╝slemeleri bulunan bir hamam (M.S. 2. y├╝zyil) diger yapilar arasinda yer almaktadir. Aizanoi'deki Stadion-tiyatro kombinasyonunun benzeri yoktur. Sehrin ne kadar b├╝y├╝k oldugu, onu ├ževreleyen Nekropollerin b├╝y├╝kl├╝g├╝nden anlasilmaktadir. Nekropollerde ├žok ├žesitli mezar tipleri g├Âr├╝lmektedir; ├žok sayida l├óhitler, Frigya ve Aizanoi b├Âlgesi i├žin tipik olan kapi bi├žimli mezar taslari bunlar arasindadir (M.S. 2. y├╝zyil).
Lagina:
Mugla ili, Yatagan il├žesi, Turgut beldesindedir.
image
1990'li yillardan itibaren Konya, Sel├žuk ├ťniversitesi uzmanlari tarafindan kazi ve onarim etkinlikleri s├╝rd├╝r├╝lmektedir.
Son yapilan arastirmalar Eski Tun├ž ├çagindan (M.├ľ. 3000) g├╝n├╝m├╝ze kadar kesintisiz bir isk├ón bulundugunu g├Âstermektedir. Seleukos Krallari b├╝y├╝k imar ├žalismalari ile Lagina Kutsal Alanini dini merkez ve buraya 11 km. uzaklikta bulunan Stratonikea Kentini b├Âlgenin siyas├« merkezi yapmislardir.
Lagina Kutsal Alaninda Proplylon (Anitsal Giris Kapisi), bu kapiya baglanan kutsal yol, Altar, Peribolos (kutsal alani ├ževreleyen duvar), Dorik Stoalar ve Hekate Tapinagi vardir.
├çatalh├Ây├╝k: ├çatalh├Ây├╝k, Konya'nin ├çumra il├žesi sinirlarinda olup, il├ženin 10 km. dogusunda yer almaktadir.
image
├çatalh├Ây├╝k 1958 yilinda J. Mellaart tarafindan kesfedilmis, 1961-1963 ve 1965 yillarinda kazisi yapilmistir. ├çatalh├Ây├╝k'te 1996 yilina kadar kazi yapilmamis; bu yildan itibaren Ingiliz Arkeoloji Enstit├╝s├╝ tarafindan Ian Hodder baskanliginda kazilara devam edilmistir.
Y├╝ksek tepenin bati yamacinda yapilan arastirmalar neticesinde, 13 yapi kati a├žiga ├žikarilmistir. En erken yerlesim kati ise M.├ľ. 5500 yillarina tarihlenmektedir. ├çatalh├Ây├╝k'teki yerlesimin, yani sehirciligin en iyi bilinen d├Ânemi 7. ve 11. katlardadir. Evlerin duvarlari birbirine bitisiktir; bu nedenle sehirde sokaklar mevcut degildir. ├çatalh├Ây├╝k'te duvar resimleri en erken 10. en ge├ž 11. tabakada bulunmustur. En g├╝zel ve gelismisleri ise 7. ve 5. tabakalara aittir. Bu resimler paleolitik insanin magara duvarlarina yaptigi resimlerin bir gelenek olarak devamidir ve inan├ž olarak avin bereketi i├žin yapilmislardir. ├çatalh├Ây├╝k kazisinda ele ge├žen heykelcikler bize ana tanri├ža k├╝lt├╝r├╝n├╝n (tapinma) baslangici ve zamanin inan├žlari hakkinda ├Âzg├╝n bilgiler vermektedir. Pismis toprak ve tastan yapilmis bu heykelcikler 5 ila 15 cm. arasinda degisen b├╝y├╝kl├╝ktedir.
Aphrodisias: Aydin ili, Karacasu il├žesi sinirlari i├žerisinde ve Geyre K├Ây├╝ yakininda bulunmaktadir.
image
Ilk kazilar 1904-5 yillarinda Fransiz uzmanlar tarafindan yapildi. 1937 yilinda Italyan uzmanlar tarafindan ger├žeklestirilen kisa s├╝reli bir kazidan sonra 1961 yilindan bu yana ├Ânce Kenan Erim, onun ├Âl├╝m├╝nden sonra ise Amerikali uzmanlar tarafindan kazi ve onarim ├žalismalari s├╝rd├╝r├╝lmektedir.
Aphrodisisas'in adi M.├ľ. 2. y├╝zyildan itibaren ├žesitli belge ve olaylarda ge├žmektedir. Kent M.S. 1. y├╝zyil'da gerek din gerekse sanat alaninda ├Ânemli bir konuma geldi. Hristiyanligin yayilmasina karsin, olasilikla Afrodit k├╝lt├╝n├╝n ├žok pop├╝ler olmasi nedeniyle, pagan k├╝lt├╝r├╝n├╝n uzun s├╝re devam etmesini sagladi.
Kent, Ge├ž Roma ├žaginda insa edilen 3,5 km. uzunlugunda olan surlarla ├ževrilidir. ├ľnemli yapilar arasinda 10.000 kisilik kapasitesi olan Tiyatro (M.S. 2. y├╝zyil), Tiyatro Hamamlari, 30.000 kisilik kapasitesi olan Stadion, Tetrapylon (M.S. 2. y├╝zyil), 5. y├╝zyildan sonra Bazilikaya ├ževrilen Afrodit Tapinagi, 1700 kisilik kapasitesi olan Odeon, Agora ve bir kutsal alan olan Sebasteion bulunmaktadir. Aphrodisias bu yapilarin yani sira eski ├žaglarin en ├Ânemli heykeltiraslik okulu olarak da bilinmektedir. Bug├╝ne degin s├╝rd├╝r├╝len kazilarda ├žok sayida yapit ortaya ├žikmistir.
G├Âbeklitepe
Dinler tarihini etkileyen ve bilinen ilk ibadet merkezi olarak kabul edilen G├Âbeklitepe, ┼×anl─▒urfa’ya ba─čl─▒ ├ľrencik K├Ây├╝ yak─▒nlar─▒nda yer al─▒yor. ┼×anl─▒urfa merkeze yakla┼č─▒k 20 km uzakl─▒kta olan tap─▒nak, ┼čehrin kuzeydo─čusunda bulunuyor. Taksi ya da minib├╝slerle ula┼č─▒m─▒ m├╝mk├╝n olan tarihi mekana ziyaret├žiler b├╝y├╝k ilgi g├Âsteriyor. Resmi tatiller gibi baz─▒ d├Ânemlerde yo─čunluk ya┼čanabilece─či i├žin buraya seyahatinizi ├Ânceden planlaman─▒zda fayda var.
image
  • ‌M├ľ 10.000 y─▒l─▒na kadar uzanan bir yap─▒y─▒ g├Âzler ├Ân├╝ne seren ‌‌G├Âbeklitepe, tarihteki en eski ve en b├╝y├╝k ibadet merkezi olarak kabul ediliyor. Ke┼čfedildi─či tarihten itibaren hem yerli hem de yabanc─▒ arkeologlar─▒n b├╝y├╝k ilgi g├Âsterdi─či ‌‌G├Âbeklitepe, ge├žmi┼č tarihin t├╝m gizemli ger├žeklerini bir bir ortaya ├ž─▒kar─▒yor.
G├Âbeklitepe, bir yandan insanl─▒k tarihi hakk─▒nda yap─▒lan t├╝m ara┼čt─▒rmalar─▒n ve bilinen ger├žeklerin tekrar sorgulanmas─▒n─▒ sa─člarken di─čer yandan ise yerle┼čik tarih anlay─▒┼č─▒n─▒ ve dinler tarihinin tekrar yaz─▒lmas─▒ gerekti─čini ortaya koyuyor. ─░┼čte, in┼ča edildikten yakla┼č─▒k 1000 y─▒l sonra insanlar taraf─▒ndan ├╝stleri ├Ârt├╝lerek kapat─▒lan tap─▒naklar─▒n s─▒r dolu hikayesi…
G├Âbeklitepe Hikayesi Nedir?
Alman arkeolog Klaus Schmidt'in ├Ânc├╝l├╝─č├╝nde ba┼članan kaz─▒ ├žal─▒┼čmalar─▒ sonucunda ortaya ├ž─▒kar─▒lan G├Âbeklitepe’nin M─▒s─▒r piramitlerinden 7.500 y─▒l ├Ânce in┼ča edildi─či d├╝┼č├╝n├╝l├╝yor. Yerle┼čik hayata dair simgelere ve bu─čday─▒n ilk izlerine rastlanan kal─▒nt─▒lar ├╝zerindeki di─čer i┼čaretler ise o d├Ânem hakk─▒nda ├Ânemli bilgileri ortaya koyuyor. Kaz─▒lar s─▒ras─▒nda tespit edilen simgeler, ├žizimler, ta┼člar, heykeller ve ├╝├ž boyutlu oymalar, d├╝nyaca ├╝nl├╝ bir├žok arkeolo─čun dikkatini ├žekmeye ba┼čar─▒yor. ├çok uzun y─▒llar s├╝ren kaz─▒ ├žal─▒┼čmalar─▒nda ya┼čanan her geli┼čme ve bulunan her yeni sembol hem d├╝nya arkeoloji d├╝nyas─▒nda hem de bilim dergilerinde olduk├ža b├╝y├╝k yank─▒ uyand─▒r─▒yor.
G├Âbeklitepe Nas─▒l Ke┼čfedildi?
1983 y─▒l─▒nda tarlas─▒n─▒ s├╝ren bir ├žift├žinin toprak alt─▒nda buldu─ču oymal─▒ ta┼č─▒ yetkililere bildirmesi sonucu dikkat ├žeken b├Âlge, o d├Ânem ├žok fazla ├Ânemsenmedi─či i├žin bulunan bulgular─▒n de─čeri ├žok sonralar─▒ anla┼č─▒l─▒yor. 1995 y─▒l─▒nda ┼×anl─▒urfa M├╝ze M├╝d├╝rl├╝─č├╝ taraf─▒ndan ba┼člat─▒lan kaz─▒ ├žal─▒┼čmalar─▒, ilk ba┼člarda s─▒radan kaz─▒lar gibi alg─▒lansa da zamanla tespit edilen ├Ânemli bulgular, insanl─▒k tarihi hakk─▒nda bilinenleri de─či┼čtirmeye yetiyor.
Neolitik d├Ânemde in┼ča edildi─či d├╝┼č├╝n├╝len G├Âbeklitepe tap─▒na─č─▒nda yer alan eserlerin geni┼č bir alana yay─▒lmas─▒ ve ├žok iyi bir ┼čekilde korunmas─▒ sayesinde, bulunan ta┼člardaki kabart─▒lar halen anla┼č─▒l─▒r bir ┼čekilde g├Âr├╝lebiliyor. Mezopotamya diye adland─▒r─▒lan b├Âlge, tarih boyunca bir├žok uygarl─▒─č─▒n do─ču┼čuna ve ├ž├Âk├╝┼č├╝ne ┼čahitlik etti─či i├žin kritik ve ├Ânemli bir nokta olarak kabul ediliyor.
G├Âbeklitepe’nin Gizemi Nedir?
├ťst ├╝ste dizilmi┼č ta┼člardan ve dev s├╝tunlardan olu┼čan G├Âbeklitepe, dini ama├žl─▒ yap─▒lm─▒┼č toplam 20 adet “T” bi├žimindeki s├╝tundan olu┼čuyor. Boylar─▒ 3-6 metre aras─▒nda de─či┼čen bu s├╝tunlar─▒n ├╝zerinde insan ve hayvan fig├╝rleri bulunuyor.
Tarihin bilinen en eski tap─▒naklar─▒ndan biri olan G├Âbeklitepe, avc─▒-toplay─▒c─▒ toplumlar─▒n ya┼čamlar─▒n─▒n ne kadar eski tarihlere dayand─▒─č─▒n─▒ ispatlar nitelikte. Ancak, o d├Ânemde el arabas─▒ ve di─čer in┼čaat malzemelerinin olmad─▒─č─▒ d├╝┼č├╝n├╝ld├╝─č├╝nde bu kadar b├╝y├╝k bir yap─▒n─▒n in┼ča edilme s├╝reci ise hala gizemini koruyor. Ortaya ├ž─▒kar─▒lan ta┼č s├╝tunlar─▒n ├╝zerlerinde hayvan fig├╝rlerinin bulunmas─▒, tap─▒na─č─▒n yap─▒m─▒ s─▒ras─▒nda hayvanlar─▒n g├╝c├╝nden yararlan─▒ld─▒─č─▒ varsay─▒l─▒yor.

Yorumlar

Bu blogdaki pop├╝ler yay─▒nlar

Emlak Sekt├Âr├╝n├╝ Yak─▒n Gelecekte Neler Bekliyor?

Yak─▒n gelecekte sekt├Ârleri de─či┼čtirebilecek teknolojiler ├╝zerine yazd─▒─č─▒m─▒z yaz─▒lara, emlak sekt├Âr├╝ ile devam ediyoruz. Bu teknolojilerin  turizm  ve  sa─čl─▒k  sekt├Âr├╝nde oldu─ču gibi emlak sekt├Âr├╝nde de b├╝y├╝k de─či┼čiklikler getirme potansiyeli mevcut. Portfoy├╝ Gezmek Kolayla┼čacak D├╝┼č├╝n├╝n belli bir s├╝re boyunca il d─▒┼č─▒nda ya┼čayacaks─▒n─▒z ve bunun i├žin ev aray─▒┼č─▒ i├žerisindesiniz. S├╝rekli oraya gidip, ev bakamayaca─č─▒n─▒za g├Âre; sanal ger├žeklik birimleri sayesinde, evi g├Ârmeden i├žindeymi┼č gibi hissedebileceksiniz. Tek yapman─▒z gereken evin sanal ger├žeklik uygulamas─▒n─▒ indirmek ve ard─▒ndan sanal ger├žeklik birimi ├╝zerinden izlemek. Sanal ger├žeklik birimine ┼čimdiden o kadar para verilir mi demeden,  Google Cardboard ‘u hat─▒rlatmak isterim. Ayn─▒ ┼čekilde in┼čaat firmalar─▒ kullanacaklar─▒ art─▒r─▒lm─▒┼č ger├žeklik ve sanal ger├žeklik teknolojileriyle, sat─▒┼č a┼čamas─▒nda olan evin krokilerini tabletlerden aktarabilecek. ├ťlkemizde bu alanda ├žal─▒┼čma g├Âsteren firmalardan olan  Pandora , in┼čaat firmalar─▒na destek

Orly U├žak Hangar─▒ , Fransa

  M├╝hendis : Eugene Freyssinet Yap─▒m y─▒l─▒ : 1916-1923  1923 y─▒l─▒nda tamamlanan 85m a├ž─▒kl─▒kta , 300 m uzunlukta ve 56 m y├╝kseklikteki bu betonarme yap─▒ ,ilk bak─▒ld─▒─č─▒nda uzun tonoz kabuk gibi alg─▒lanmas─▒na ra─čmen str├╝kt├╝rel y├Ânden bir k─▒sa tonoz kabuktur.Alttaki ┼čekilde g├Âr├╝ld├╝─č├╝ gibi 2 kaburga aras─▒ mesnet mesafesi olarak d├╝┼č├╝n├╝lmelidir.Bu k─▒sa tonoz kabuk , zincir e─črisi bi├žiminde olup k─▒sa aral─▒klarda katlanm─▒┼č y├╝zeylerle peki┼čtirilmelidir.Ba┼čka bir deyi┼čle, yap─▒m─▒ zor ve pahal─▒ olan takviye kaburgalar─▒ yerine silindir y├╝zeyi ile katlanm─▒┼č y├╝zeylerin kombinasyonuna gidilerek bi├žimden ├Ât├╝r├╝ kazan─▒lan sistem rijitli─či art─▒r─▒lm─▒┼čt─▒r. Tonoz kabuk, kenarlar─▒ndan temele ankastre ba─čland─▒─č─▒ndan kenarlar─▒n a├ž─▒lmas─▒n─▒ ├Ânleyecek ek ├Ânlemlere (├Ârne─čin gergi elemanlar─▒na) gerek kalmam─▒┼čt─▒r.Kabuk sistemin t├╝m├╝ ,kayar bir kal─▒p yard─▒m─▒yla yerinde d├Âk├╝lm├╝┼čt├╝r.Hem yap─▒m y├Ântemi, hem de ge├žti─či a├ž─▒kl─▒k ve ula┼čt─▒─č─▒ serbest y├╝kseklikte d├Âneminin ├Ânemli yap─▒lar─▒ aras─▒nda yer alm─▒┼čt─▒r.  Kaynak:Prof. Dr.

├çTS-2 Yap─▒ M├╝hendisli─či ve Stati─či Notlar─▒

  Yap─▒ M├╝hendisli─či Yap─▒ : Kendi a─č─▒rl─▒─č─▒ndan , ├╝zerine etkiyen d─▒┼č y├╝klerden ve kullan─▒m─▒ndan ortaya ├ž─▒kan y├╝kleri ta┼č─▒yan ve zemine aktaran bir ara├žt─▒r. Rijitlik : Yap─▒da y├╝klerden meydana gelen yer de─či┼čtirmelerin s─▒n─▒rl─▒ tutulmas─▒d─▒r. Stabilite : Yap─▒daki yer de─či┼čtirmeleri ve ┼čekil de─či┼čtirmeleri s─▒n─▒rlamak suretiyle yap─▒n─▒n y─▒k─▒lmas─▒na direnmesidir. Y├╝kler : Yap─▒ a─č─▒rl─▒─č─▒ , r├╝zgar ve deprem etkileri ile ─▒s─▒ de─či┼čmeleri , farkl─▒ temel oturmalar─▒ , s├╝nme , b├╝z├╝lme vb. sonucu olu┼čan ┼čekil de─či┼čmesi gibi ├že┼čitli fiziksel etkilerdir. Y├╝kler i├žin 1.s─▒n─▒fland─▒rma : Yer├žekimi + ├çevresel ve di─čer ├že┼čit y├╝kler Y├╝kler i├žin 2. s─▒n─▒fland─▒rma : Statik y├╝kler + Dinamik y├╝kler Y├╝kler i├žin 3. s─▒n─▒fland─▒rma : Yay─▒l─▒ y├╝k + Tekil y├╝k Kuvvet ├žifti ve Moment : Bir cismin d├Ânmesi , bir otomobil direksiyon simidinin d├Ânmesi ├╝zerinde de g├Âsterilebilir.Cismi sola ya da sa─ča d├Ând├╝rmek i├žin birbirinden a uzakl─▒kta olan kollar arac─▒l─▒─č─▒ ile cisme e┼čit ama ters y├Ânlerde iki p kuvveti uygulanmaktad─▒r.Bu ┼ček